غزوهء تبوك در سال نهم هجرى ( 630 م . ) پيغمبر ( ص ) با سپاهى قريب هزار تن به قصد جنگ با روميان به جانب شام حركت كرد و قسمتى از متصرفات روم را در شمال عربستان تصرف كرد و در محل تبوك قريب بيست روز اقامت كرد ليكن قبل از آنكه بين مسلمانان و روميان جنگى درگيرد ، نظر به صدمات فراوانى كه در اين لشكركشى به ياران و سپاهيان پيغمبر ( ص ) وارد شده بود ، پيغمبر اسلام ( ص ) فرمان بازگشت سپاه را صادر كرد . در سال دهم هجرى به فرمان پيغمبر ( ص ) على ( ع ) رهسپار يمن شد و اهالى آن سامان را به قبول دين مقدس اسلام دعوت كرد . گذشته از اهالى يمن كه مشرف به دين مقدس اسلام شدند ، جمعى از اعراب قحطانى و بازماندگان ملوك حميرى نيز به آيين جديد گرويدند . وفات پيغمبر ( ص ) در 25 ذى قعدهء سال دهم هجرى ( 631 م . ) پيغمبر اسلام به قصد زيارت خانهء خدا از مدينه عازم مكه شد . اين حج ، آخرين سفر پيغمبر ( ص ) بود كه به حجة الوداع معروف شد . زيرا پس از مراجعت به مدينه ، در اواخر صفر سال يازدهم هجرى پس از مدت 23 سال دعوت مردم به دين مقدس اسلام ، رحلت فرمود . از جمله حوادث مهمى كه هنگام مراجعت پيامبر بزرگوار اسلام ( ص ) رخ داد ، اين بود كه در محل غدير خم ( ميان مكه و مدينه ) به هنگامى كه ياران و همراهان او مىخواستند از هم جدا شوند ، با اينكه محل مناسبى براى فرود آمدن نبود ، توقف فرمود . بنا به قول مورخان ، از جهاز شتران منبرى براى حضرت ترتيب دادند . پس از ايراد خطبه ، بازوان على ( ع ) را گرفت و فرمود : من كنت مولاه فعلى مولاه . « هركه من مولاى اويم على مولاى اوست » . « 1 »

--> ( 1 ) . احمد ابن ابى يعقوب ، تاريخ يعقوبى ، ترجمهء محمد ابراهيم آيتى ، ج 1 ، ص 508 .